Służebność przesyłu – czym jest, kiedy powstaje i jakie prawa przysługują właścicielowi nieruchomości?
Służebność przesyłu – czym jest, kiedy powstaje i jakie prawa przysługują właścicielowi nieruchomości?
Służebność przesyłu to instytucja prawa cywilnego, która reguluje relacje faktyczno-prawne, pomiędzy właścicielem nieruchomości a tzw. przedsiębiorstwem przesyłowym. W praktyce dotyczy to sytuacji, w której przez prywatny grunt przebiegają urządzenia infrastruktury technicznej, takie jak linie energetyczne, gazociągi, wodociągi czy sieci telekomunikacyjne.
Właściciele nieruchomości często nie zdają sobie sprawy, że w wielu przypadkach przysługuje im wynagrodzenie za korzystanie z ich gruntu przez przedsiębiorstwo przesyłowe. W tym artykule wyjaśniam, czym jest służebność przesyłu, kiedy można ją ustanowić oraz jakie prawa przysługują właścicielowi nieruchomości.
Czym jest służebność przesyłu?
Służebność przesyłu to ograniczone prawo rzeczowe, które polega na obciążeniu nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub eksploatować urządzenia przesyłowe.
Do takich urządzeń należą między innymi:
a) linie energetyczne
b) gazociągi
c) rurociągi,
d) sieci wodociągowe i kanalizacyjne
e) sieci telekomunikacyjne
Podstawa prawna służebności przesyłu
Instytucja ta została wprowadzona do polskiego systemu prawnego w 2008 roku poprzez nowelizację Kodeksu cywilnego. Regulują ją przepisy art. 305¹ – 305⁴ Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z tymi przepisami przedsiębiorca może korzystać z cudzej nieruchomości w zakresie niezbędnym do eksploatacji urządzeń przesyłowych.
Kiedy ustanawia się służebność przesyłu?
Służebność przesyłu ustanawia się przede wszystkim w sytuacji, gdy:
a) przedsiębiorstwo przesyłowe chce wybudować nową infrastrukturę,
b) urządzenia przesyłowe już istnieją na nieruchomości,
c) konieczny jest dostęp do urządzeń w celu ich konserwacji lub naprawy.
Umowne ustanowienie służebności
Najczęściej służebność przesyłu ustanawiana jest na podstawie umowy zawartej pomiędzy właścicielem nieruchomości a przedsiębiorstwem przesyłowym.
Umowa taka musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego.
Właściciel nieruchomości może wówczas negocjować:
a) wysokość wynagrodzenia,
b) zakres korzystania z nieruchomości,
c) sposób wykonywania służebności.
Ustanowienie służebności przez sąd
Jeżeli strony nie mogą dojść do porozumienia, każda z nich może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu.
W takim przypadku sąd określa:
a) zakres służebności,
b) sposób korzystania z nieruchomości,
c) wysokość należnego wynagrodzenia.
Wynagrodzenie za służebność przesyłu
Jednym z najważniejszych aspektów służebności przesyłu jest wynagrodzenie przysługujące właścicielowi nieruchomości.
Jednorazowe lub okresowe wynagrodzenie
Wynagrodzenie może mieć formę:
a) jednorazowej zapłaty,
b) świadczenia okresowego (np. rocznego).
Wysokość wynagrodzenia zależy od wielu czynników, w szczególności:
a) powierzchni zajętej przez urządzenia przesyłowe,
b) stopnia ograniczenia możliwości korzystania z nieruchomości,
c) przeznaczenia nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego,
d) wartości rynkowej gruntu.
Jak ustala się wysokość wynagrodzenia?
W praktyce wysokość wynagrodzenia bardzo często ustalana jest na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego.
Biegły analizuje między innymi:
a) pas eksploatacyjny urządzeń,
b) wpływ infrastruktury na wartość nieruchomości,
c) ograniczenia w zabudowie lub użytkowaniu gruntu.
Zasiedzenie służebności przesyłu
W wielu przypadkach urządzenia przesyłowe znajdują się na nieruchomościach od kilkudziesięciu lat. W takich sytuacjach przedsiębiorstwa przesyłowe często powołują się na zasiedzenie służebności przesyłu.
Kiedy dochodzi do zasiedzenia?
Zasiedzenie może nastąpić po upływie:
a) 20 lat – gdy przedsiębiorca działał w dobrej wierze,
b) 30 lat – gdy działał w złej wierze.
Warunkiem jest nieprzerwane korzystanie z nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności.
Skutki zasiedzenia
Jeżeli sąd stwierdzi zasiedzenie służebności przesyłu:
a) właściciel nieruchomości nie może domagać się wynagrodzenia za ustanowienie służebności,
b) przedsiębiorstwo przesyłowe uzyskuje prawo do dalszego korzystania z nieruchomości.
Czy można usunąć urządzenia przesyłowe z działki?
Właściciel nieruchomości może żądać usunięcia urządzeń przesyłowych jedynie w określonych sytuacjach.
Może to nastąpić między innymi wtedy, gdy:
a) urządzenia zostały posadowione bez podstawy prawnej,
b) przedsiębiorstwo nie posiada tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości,
c) nie doszło do zasiedzenia służebności.
W praktyce jednak znacznie częściej dochodzi do ustanowienia służebności przesyłu i wypłaty wynagrodzenia niż do fizycznego usunięcia infrastruktury.
Podsumowanie
Służebność przesyłu stanowi istotny instrument regulujący relacje pomiędzy właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami przesyłowymi. Jej ustanowienie pozwala na legalne korzystanie z cudzej nieruchomości w celu eksploatacji infrastruktury technicznej, jednocześnie zapewniając właścicielowi nieruchomości odpowiednie wynagrodzenie.
W przypadku, gdy na nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe, warto przeanalizować stan prawny oraz ustalić, czy przedsiębiorstwo posiada tytuł prawny do korzystania z gruntu
Blog
Podobne artykuły:
